Điểm qua các Di sản Văn hóa Phi vật thể tiêu biểu ở Ninh Thuận
Cập nhật: 1/11/2024 3:35:38 PM
Ninh Thuận là một tỉnh duyên hải cực Nam Trung Bộ, ở ngã ba đường ra Bắc vào Nam và lên Tây Nguyên. Tỉnh Ninh Thuận không chỉ có vị trí chiến lược quan trọng cả về chính trị, kinh tế mà còn là vùng đất rực rỡ với nhiều màu sắc văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong quá trình tụ cư xen kẽ với nhau lâu đời, cộng đồng các dân tộc ấy cùng góp phần tạo nên vùng đất Ninh Thuận đa sắc màu văn hóa, bức tranh văn hóa ở Ninh Thuận là giá trị đặc sắc, mang đậm nét đặc trưng riêng có và tiêu biểu đã được công nhận là di sản văn hóa quốc gia và được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Và hãy cùng điểm qua các di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu sau đây.
1. Đờn ca tài tử Nam bộ
Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng của vùng Nam bộ. Trong đó, Ninh Thuận là một trong 21 tỉnh có nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào ngày 05/12/2013.
2. Nghệ thuật làm Gốm Chăm Bàu Trúc
Làng gốm Chăm Bàu Trúc nằm cạnh quốc lộ 1A thuộc thị trấn Phước Dân - Ninh Phước, cách Tp. Phan Rang - Tháp Chàm khoảng 9 cây số.
Gốm Chăm Bàu Trúc được làm theo thủ công truyền thống là không cần bàn xoay, thao tác bằng tay và nung ngoài lộ thiên. Và để tạo ra một sản phẩm gốm phải trải qua các công đoạn như: Khâu chuẩn bị đất làm gốm; kỹ thuật tạo dáng gốm: nặn hình, chà láng gốm, trang trí hoa văn; phơi gốm; nung gốm.
Điều làm nên sự khác biệt của nghệ thuật làm gốm ở làng Bàu Trúc là cách làm gốm không sử dụng đến thiết bị bàn xoay, bằng đôi bàn tay tài hoa của người phụ nữ Chăm mỗi sản phẩm gốm được ra lò, nó luôn là độc bản, mang một vẻ đẹp riêng, mộc mạc và giản dị, tùy vào cảm xúc nhất thời của người thợ nặn gốm. Hoa văn trên sản phẩm của làng gốm Bàu Trúc vốn là những hình ảnh dân dã, mang đậm nét đời thường, gần gũi.
Nghệ thuật làm gốm Bàu Trúc là di sản văn hóa phi vật thể đặc trưng riêng có của người Chăm nói chung, làng Chăm Bàu Trúc nói riêng. Từ những đặc trưng vốn có ấy, nên thứ nhất: cuối năm 2014, làng gốm Chăm Bàu Trúc đã vinh dự được người dân cả nước bình chọn là một trong 10 địa điểm thu hút khách nhất cả nước. Thứ hai: trong năm 2017, Nghệ thuật làm gốm truyền thống của người Chăm làng Bàu Trúc đã vinh dự được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký Quyết định đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Và thứ ba: vào ngày 29/11/2022, Nghệ thuật làm gốm Chăm Bàu Trúc đã vinh dự được UNESCO chính thức ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp và được tổ chức lễ đón bằng công nhận vào tối ngày 15/6/2023.
3. Lễ hội Katê
Lễ hội Katê được tổ chức vào mồng một tháng 7 Chăm lịch, để tưởng nhớ các vị Nam thần như Pô Klong Garai, Pô Rômê… tưởng nhớ ông bà tổ tiên. Katê là lễ hội lớn của cộng đồng Chăm diễn ra trên một không gian rộng lớn từ đền tháp, làng (Palei), gia đình (Mângawom). Lễ hội Katê của người Chăm tỉnh Ninh Thuận được công nhận đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào ngày 20/6/2017.
Bà con bày lễ vật dâng cúng trên đền tháp Pô Rômê
4. Lễ Bỏ mả
Lễ Bỏ mả của người Raglai với mục đích tiễn đưa người chết về với thế giới bên kia, thể hiện tình cảm, trách nhiệm của người sống đối với người chết, sự đền ơn đáp nghĩa công lao ông bà, báo hiếu cha mẹ, biểu hiện tình làng nghĩa xóm gắn kết bền chặt. Lễ Bỏ mả của người Raglai (xã Phước Chiến, huyện Thuận Bắc, tỉnh Ninh Thuận) được công nhận đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào ngày 30/10/2018.
5. Lễ hội Cầu Ngư
Lễ hội Cầu Ngư gắn liền với tục thờ cá Ông (cá Voi), đã có từ lâu đời của ngư dân vùng biển trên địa bàn tỉnh. Đây là dịp để ngư dân thể hiện sự biết ơn đối với thần Nam Hải, vị thần luôn giúp đỡ ngư dân trong lúc hoạn nạn trên biển và cầu mong trời yên biển lặng, thuyền bè ra khơi thuận lợi. Lễ hội Cầu Ngư tỉnh Ninh Thuận là nét đẹp văn hóa đặc sắc, được công nhận đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào ngày 20/12/2019.
6. Nghi lễ đầu năm của người Chăm ở làng Bỉnh Nghĩa
Làng Bỉnh Nghĩa thuộc xã Bắc Sơn, huyện Thuận Bắc, tỉnh Ninh Thuận là địa phương còn bảo lưu nhiều di sản văn hóa truyền thống mang đậm nét văn hóa đặc trưng, độc đáo của dân tộc Chăm. Nghi lễ đầu năm là một nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của người Chăm ở làng Bỉnh Nghĩa, nghi lễ diễn ra theo trình tự trước sau nhất định, tạo thành dòng chảy lễ hội Chăm phong phú và đa dạng. Nghi lễ đầu năm của người Chăm ở làng Bỉnh Nghĩa, được công nhận đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào ngày 03/02/2021.
Bà Bóng thực hiện nghi thức cúng lễ tại cửa biển Mỹ Tân
7. Lễ ăn mừng đầu lúa mới
Lễ ăn mừng đầu lúa mới là một lễ nghi nông nghiệp nương rẫy, đánh dấu giai đoạn kết thúc của một chu kỳ sản xuất trong một năm, trả ơn nghĩa đền cho ông bà tổ tiên, cho các vị thần linh đã phù hộ, độ trì, ban phước lành cho cuộc sống được an yên, cho mùa màng được bội thu và là dịp để bà con dòng tộc tụ hội về gặp mặt, thăm hỏi nhau, hóa giải những mâu thuẫn, ơn oán trong gia tộc. Lễ ăn mừng đầu lúa mới của người Raglai (xã Phước Hà, Thuận Nam, Ninh Thuận) được công nhận đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào ngày 02/02/2023.
Nghi thức dâng cúng thần linh
8. Các di sản văn hóa phi vật thể được công nhận xếp hạng cấp tỉnh gồm:
Hò Bả Trạo trong Lễ hội Cầu ngư ở lăng Mỹ Nghĩa (Phường Mỹ Đông, Tp. Phan Rang - Tháp Chàm) được công nhận xếp hạng vào ngày 24/3/2015. Múa Náp trong Lễ hội Cầu ngư ở Lăng Thần Nam Hải (thôn Mỹ Tân, Thanh Hải, Ninh Hải) được công nhận xếp hạng vào ngày 27/10/2015.
Đến thời điểm hiện tại, thì Ninh Thuận có 01 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, 01 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO chính thức ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, 05 di sản văn hóa phi vật được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 02 di sản văn hóa phi vật thể được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp tỉnh./.
Bá Văn Quyến - Bảo tàng tỉnh
SỐ LƯỢT TRUY CẬP