Người Chăm ảnh hưởng tôn giáo Bàlamôn có tầng lớp tu sĩ gọi là “Basaih”: được mọi người kính trọng vì nhiệm vụ thiêng liêng là hiến tế cho thần linh và thực hiện nghi thức trong lễ tang. Hàng ngũ tu sĩ “Basaih” được phân ra nhiều cấp bậc: sự phân biệt các cấp bậc dựa vào các thổ cẩm đính trên khăn, trên cạp váy (Saraong) và hai bên nách áo. Thứ tự các cấp bậc:
1. Basaih ndung akaok: gồm những người mới gia nhập hàng ngũ tu sĩ và đang trong giai đoạn tập sự với nhiệm vụ làm thợ phụ trong lễ “phạt mộc” của lễ hỏa táng có hai thầy lễ chính của tín đồ Bàlamôn giáo(2).
2. Basaih Liah: làm thầy lễ chính hoặc thầy lễ phụ trong lễ “phạt mộc” của lễ hỏa táng.
3. Basaih Puah: là tu sĩ được xem như chính thức đứng vào đẳng cấp tu sĩ Bàlamôn, “Baséh Puah” có nhiệm vụ cho người chết ăn (Pahuak) và kết tranh tạo hình hài cho lễ tang (Pak ralang).
Lễ phục của “Basaih ndung akaok” và “Basaih Liah” về cơ bản đều giống lễ phục của “Basaih Puah”: là mặc áo dài màu trắng (Aw tikuek): dệt bằng vải thô không có hoa văn, vải may thụng được ghép lại bởi 6 miếng vải, áo không xẻ tà, không mặc chui đầu, áo mặc dài qua đầu gối. Khi mặc hai phần thân của áo được xếp chồng lên nhau, rồi buột dây vải ở hông và gần phía trước ngực trái và ngực phải. Mặc váy màu trắng (Khen mârang): dệt bằng vải thô màu trắng, trơn không may cạp váy và buột dây thắt lưng (Talei kaing mrai): có hoa văn bình thường. Đầu đội loại khăn dài màu trắng có hai tua vải đỏ, có cạp váy (dalah) may viền ở hai đầu và dệt hoa văn gọi là “Khen mâthem taibi”. Khi hành lễ thì đội khăn lễ màu trắng có viền hoa văn (sọc đỏ) gọi là “Khen Puah”. Khăn lễ của “Basaih ndung akaok” và “Basaih Liah” có 5 sọc đỏ (đầu 2, đầu 3). Khăn lễ của “Basaih Puah” có 7 sọc đỏ (đầu 3, đầu 4). Trên tay thường cầm khăn đỏ (Siép bhong) và đeo 4 túi nhỏ (Kadung gibak Kadung hala) hình âm vật trước ngực để đựng trầu câu, lễ vật cúng. Đeo bên thắt lưng cái túi nhỏ (Kadung): dùng để đựng thuốc hút.
4. Tapah: là những tu sĩ đã đến độ thoát tục và trải qua các giai đoạn phong chức: Tapah katat, Tapah ka-nda, Tapah ka-nduai. Đây là chức danh Phó cả sư (Po bac): là người được Cả Sư (Po Adhia) ủy thác cúng tế trên đền tháp, đám tang, lễ nhập kut…Khi Cả sư (Po Adhia) già yếu hoặc phải có trách nhiệm cúng tế khi khu vực đền tháp đó chưa có Cả sư (Po Adhia).
Cả sư (Po Adhia): thuộc cấp “Tapah”, trong các cấp “Tapah” thì “Tapah ka-nduai” được bầu chọn giữ chức Cả sư (Po Adhia) và phải trải qua lễ tôn chức. Đây là chức vụ cao nhất trong hàng ngũ tu sĩ “Baséh”. Cả sư (Po Adhia) là người phải có tuổi tác, thâm niên, đọc và viết thạo chữ Chăm, hiểu biết về kinh thánh, am tường lịch Chăm, am hiểu về phong tục tập quán Chăm. Đồng thời, Cả sư (Po Adhia) là người có uy tín, có nhiệm vụ ấn định ngày giờ cúng tế cho các lễ nghi tôn giáo, tín ngưỡng của Cộng đồng người Chăm ảnh hưởng Bàlamôn giáo. Ngoài ra Cả sư (Po Adhia) còn có nhiệm vụ cúng tế trên đền tháp, đám tang, lễ nhập kut... và nhiệm vụ thiêng liêng, cao quý là truyền dạy kinh luật cho cấp “Basaih”.
Lễ phục của Phó cả sư (Po bac) về cơ bản cũng giống như y phục của Cả sư (Po Adhia): là mặc áo dài màu trắng (Aw tikuek); về hình thức cơ bản cũng tương tự như áo của các cấp “Basaih”. Chỉ khác nhau là: hai bên nách áo của các cấp “Basaih” có bốn đường may (mỗi bên nách áo có hai đường may). Còn áo của Phó cả sư (Po bac) và Cả sư (Po Adhia) ở hai bên nách có sáu đường may (mỗi bên nách áo có ba đường may). Mặc váy màu trắng (Khen mbel jih): dệt bằng vải thô màu trắng, may cạp váy hoa văn hình rồng và buột dây thắt lưng (Talei kaing bingu tamun): dệt hoa văn hai mặt như hoa văn hình quả trám, hoa văn hình neo thuyền. Đầu đội loại khăn dài màu trắng có hai tua vải đỏ, có cạp váy (dalah) may viền ở hai đầu và dệt hoa văn, được gọi là “Khen mâthem taibi”. Khi hành lễ thì đội khăn lễ màu trắng có viền hoa văn (sọc đỏ) gọi là “Khen Puah”. Khăn lễ của Phó cả sư (Po bac) và Cả sư (Po Adhia) có 9 sọc đỏ (đầu 4, đầu 5). Trên tay thường cầm khăn đỏ (Siép bhong), và đeo 4 túi nhỏ (Kadung gibak kadung hala) trước ngực để đựng trầu cau, lễ vật cúng. Đeo bên thắt lưng cái túi nhỏ (Kadung): dùng để đựng thuốc hút.
SỐ LƯỢT TRUY CẬP