Từ xa xưa do nhu cầu của cuộc sống tự cung, tự cấp đã xuất hiện những nghề truyền thống nổi tiếng và độc đáo. Trong đó, Nghệ thuật làm Gốm Chăm Bàu Trúc cũng không ngoại lệ và đã vinh dự được UNESCO chính thức ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp vào ngày 29/11/2022 và tổ chức lễ đón bằng công nhận vào ngày 15/6/2023.
Làng gốm Chăm Bàu Trúc có tên gốc theo địa danh là “Palei hamu Craok” có nghĩa là làng trũng. Năm 1964, tỉnh Ninh Thuận bị một trận lũ lớn cuốn trôi tất cả nhà cửa, trâu bò, buộc người dân dời làng đến địa điểm mới hiện nay gọi là làng Bàu Trúc. Vì, nằm cạnh một hồ nước lớn có nhiều cây Trúc nên gọi là Bàu Trúc (Danaw panran). Làng nằm cạnh quốc lộ 1A thuộc thị trấn Phước Dân - Ninh Phước, cách Tp. Phan Rang - Tháp Chàm khoảng 9 cây số. Tương truyền, ông Tổ của nghề gốm Chăm Bàu Trúc là Po Klaong Can, một quan cận thần của vua Po Klaong Garai (1151 - 1205) đã đưa dân Bàu Trúc đến định cư ở “Hamu Craok” và dạy họ đào đất sét làm gốm và được lưu truyền sống mãi với thời gian. Nhớ ơn đó, người dân đã lập hẳn một đền thờ để thờ phụng ngài.
Gốm Chăm Bàu Trúc được làm theo thủ công truyền thống là không cần bàn xoay, thao tác bằng tay và nung ngoài lộ thiên. Và để tạo ra một sản phẩm gốm phải trải qua các công đoạn như: Khâu chuẩn bị đất làm gốm; kỹ thuật tạo dáng gốm: nặn hình, chà láng gốm, trang trí hoa văn; phơi gốm; nung gốm. Trước kia, sản phẩm gốm Chăm Bàu Trúc được làm ra chủ yếu là đồ dùng sinh hoạt hàng ngày, đồ thờ cúng và vận chuyển đi khắp các thôn xóm, tiêu thụ rộng rãi trong cộng đồng… Ngày nay, kỹ nghệ phát triển nên các vật dụng bằng đất nung dần dần ít được sử dụng, thay vào đó là những đồ sành, đồ sứ, đồ thủy tinh, kim loại… với nhiều hình dáng, kích thước khác nhau. Vì thế, các hộ gia đình người Chăm tại làng gốm Bàu Trúc hiện nay chủ yếu hướng đến sản xuất các dòng gốm mỹ nghệ để phục vụ trưng bày, làm đồ lưu niệm, đồ phong thủy trong các gia đình, cơ quan, cửa hàng… đặc biệt khá thu hút khách nước ngoài.
Điều làm nên sự khác biệt của nghệ thuật làm gốm ở làng Bàu Trúc là cách làm gốm không sử dụng đến thiết bị bàn xoay, bằng đôi bàn tay tài hoa của người phụ nữ Chăm mỗi sản phẩm gốm được ra lò, nó luôn là độc bản, mang một vẻ đẹp riêng, mộc mạc và giản dị, tùy vào cảm xúc nhất thời của người thợ nặn gốm. Hoa văn trên sản phẩm của làng gốm Bàu Trúc vốn là những hình ảnh dân dã, mang đậm nét đời thường, gần gũi.
Nghệ thuật làm gốm Bàu Trúc là di sản văn hóa phi vật thể đặc trưng riêng có của người Chăm nói chung, làng Chăm Bàu Trúc nói riêng. Từ những đặc trưng vốn có ấy, nên thứ nhất: cuối năm 2014, làng gốm Chăm Bàu Trúc đã vinh dự được người dân cả nước bình chọn là một trong 10 địa điểm thu hút khách nhất cả nước. Thứ hai: trong năm 2017, Nghệ thuật làm gốm truyền thống của người Chăm làng Bàu Trúc đã vinh dự được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký Quyết định đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Và thứ ba: vào ngày 29/11/2022, Nghệ thuật làm gốm Chăm Bàu Trúc đã vinh dự được UNESCO chính thức ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.
SỐ LƯỢT TRUY CẬP