Người Chăm sống cộng cư từng làng gọi là palei, mỗi làng bao gồm nhiều dòng tộc (theo họ mẹ) sinh sống cạnh nhau theo từng dãy nhà, gọi là “Talei paga”. Mỗi dòng tộc lại có một tiểu gia đình mẫu hệ (có thể có hai, ba thế hệ cùng sinh sống) cư trú trong một khuôn viên, có 1 khuôn rào bao quanh và một cổng thường hướng về phía Nam, có một giếng nước (thường ở gốc Đông Bắc). Khuôn viên này bao gồm nhiều căn nhà riêng biệt với những chức năng khác nhau:
- Nhà Tục (Sang Ye): Loại nhà này được xây dựng ở phía Đông trong khuôn viên nhà ở truyền thống, cửa chính còn gọi là cửa cái mở ra ở phía Tây, mái nhà gá đòn dông theo chiều Đông Tây. Những hoạt động liên quan đến phong tục, tập quán, cúng kính trong gia đình đều diễn ra tại Nhà tục (Sang Ye). Người con gái út trong gia đình thừa kế gia sản do cha mẹ để lại, có nghĩa vụ chăm sóc cha mẹ lúc già yếu, ốm đau và phụng sự việc thờ cúng tổ tiên. Do đó, con gái út là người kế thừa Sang Ye do cha mẹ để lại.
- Nhà Song (Sang Mâyau): Loại nhà này được xây dựng song song với Sang Ye, có cùng đặc điểm với Sang Ye là xây ở phía Đông trong khuôn viên nhà ở truyền thống, cửa chính mở về phía Tây, cửa phụ mở về phía Nam, mái nhà gá đòn dông theo chiều Đông Tây (trong đó, ngọn đòn dông gá về hướng Đông, gốc đòn dông gá về hướng Tây). Khi trong gia đình có nhiều chị em gái, người chị lập gia đình riêng cưới chồng về thì gia đình xây dựng Sang Mâyau bên cạnh Sang Ye cho người chị gái.
- Nhà Lâm (Sang Lam): nhà khách có kiến trúc mặt tiền bằng danh mộc và được chạm nhiều hoa văn quý.
- Nhà Cao cẳng/Nhà khách (Sang Tong): Trong khuôn viên nhà ở của người Chăm, nhà Cao cẳng (Sang Tong) được xây dựng ở vị trí cạnh cửa ngõ, cách nhà bếp khoảng 1,5m - 2m về phía Tây - Nam (Nailiti), theo chiều dài Bắc - Nam (Ut Dak), ngọn đòn dông gá về hướng Bắc, gốc đòn dông gá về hướng Nam. Cấu trúc Sang Tong có hai mái chính gọi là Pabung và hai mái phụ gọi là Tagilang. Cửa nhà quay mặt hướng Đông (Adih Pur), có ba phòng chính, một phòng khách làm nơi sinh hoạt chung cho gia đình, một phòng ngủ dành cho cha mẹ và một phòng lồi dành cho con trai chưa lập gia đình riêng.
- Nhà bếp (Sang Ging): Sang Ging cách quãng và riêng biệt với Sang Ye, Sang Tong… Cửa Sang Ging quay về hướng Đông, mái nhà gá đòn dông theo chiều Bắc Nam (trong đó, ngọn đòn dông gá về hướng Bắc, gốc đòn dông gá về hướng Nam). Sang Ging được che khuất bởi Sang Gan, nằm về hướng Tây của khuôn viên. Sang Ging là nơi nấu nướng thức ăn của gia đình.
- Ngoài các ngôi nhà trong khuôn viên của người Chăm Khánh Hòa còn có giếng nước ở gần nhà bếp và chuồng nuôi gia súc ở một góc vườn. Vây quanh khuôn viên nhà ở là một hàng rào cây khô ken dày, hoặc xương rồng. Cổng ra vào khuôn viên có một cổng chính quay về hướng Nam hoặc hướng Tây – Nam.
SỐ LƯỢT TRUY CẬP